ROI คืออะไร? วิธีคำนวณและวัดความคุ้มค่าของการลงทุนให้ธุรกิจกำไรจริง

แกะสูตร ROI ทั้งสมการ

หากพูดถึง ROI สูตรที่นำมาใช้คำนวณนั้นมีโครงสร้างที่ไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่คิด แต่สิ่งสำคัญที่สุดก่อนนำสูตร ROI ไปใช้งานได้จริง ต้องเริ่มจากการทำความเข้าใจองค์ประกอบทั้งหมดภายในสูตรและการแทนค่าให้ดีก่อน เพราะถ้าคุณละเลยตัวเลขต้นทุนบางส่วน หรือแทนค่าตัวแปรผิดตำแหน่ง ผลลัพธ์ที่ได้อาจคลาดเคลื่อนและนำไปสู่การตัดสินใจที่ผิดพลาด สำหรับสมการพื้นฐานสำหรับการคำนวณ ROI มีดังนี้

ROI = (กำไรสุทธิ ÷ ต้นทุนการลงทุนทั้งหมด) x 100

ส่วนการแทนค่าตัวแปรในแต่ละจุดมีรายละเอียดดังนี้

• กำไรสุทธิ (Net Profit): คำนวณมาจากรายได้ทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากโครงการ – ต้นทุนการลงทุนทั้งหมด
• ต้นทุนการลงทุนทั้งหมด (Total Investment Cost): เป็นผลรวมของค่าใช้จ่ายทั้งทางตรงและทางอ้อมทั้งหมดที่เกิดขึ้นตลอดระยะเวลาดำเนินโครงการ เช่น ค่าอุปกรณ์ ค่าซอฟต์แวร์ ค่าธรรมเนียม ค่าแรงพนักงาน ตลอดจนค่าบำรุงรักษาและค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นระหว่างโครงการ
• ตัวเลข 100: ทำหน้าที่แปลงผลลัพธ์อัตราส่วนทางการเงินจากรูปทศนิยมให้อยู่ในรูปเปอร์เซ็นต์ (%) เพื่อให้ง่ายต่อการเปรียบเทียบผลตอบแทนและนำไปสื่อสารในเชิงบริหาร

ยกตัวอย่างวิธีคำนวณว่า ROI คิดยังไง? แบบ Step-by-Step

ลองมาดูสถานการณ์สมมติของบริษัท B2B ที่เลือกลงทุนติดตั้งระบบ CRM และ Automation มูลค่า 150,000 บาท เพื่อแก้ปัญหางานขายสะดุด โดยเราจะลำดับขั้นตอนการคำนวณผลตอบแทนที่เกิดขึ้นจริงดังนี้

Step 1: รวบรวมรายได้ใหม่ทั้งหมดที่เกิดขึ้นจริง

หลังติดตั้งระบบ CRM ทีมขายปิดออเดอร์ได้เร็วขึ้นและติดตามลูกค้าได้ครอบคลุม ส่งผลให้บริษัทสร้างยอดขายเพิ่มขึ้น 500,000 บาท ภายในระยะเวลา 1 ปี

Step 2: รวบรวมต้นทุนการลงทุนทั้งหมด (รวมต้นทุนแอบแฝง)

• ค่าซอฟต์แวร์ CRM และไลเซนส์รายปี = 150,000 บาท
• ค่าบริการย้ายข้อมูลและตั้งค่าระบบ (Data Migration & System Setup) = 30,000 บาท
• ค่าเวลาและคอร์สอบรมพนักงานให้ใช้งานระบบเป็น (Hidden Cost) = 20,000 บาท
• รวมต้นทุนการลงทุนทั้งหมด = 150,000 + 30,000 + 20,000 = 200,000 บาท

Step 3: คำนวณหากำไรสุทธิ

กำไรสุทธิ = 500,000 – 200,000 = 300,000 บาท

Step 4: แทนค่าในสูตรเพื่อหาเปอร์เซ็นต์

ROI = (300,000 ÷ 200,000) x 100 = 150%

ข้อสังเกตในเชิงบริหาร: โครงการนี้สร้างผลตอบแทนสุทธิ 150% แสดงว่า เงินลงทุนทุก ๆ 100 บาท จะสร้างกำไรสุทธิกลับมา 150 บาท แต่หากองค์กรไม่ได้คำนวณต้นทุนแอบแฝงใน Step 2 ออก (ตัดค่าตั้งระบบและค่าอบรม 50,000 บาท) อาจทำให้ตัวเลข ROI ถูกปั่นสูงเกินจริงเป็น 233% ทันที นั่นหมายความว่า ถ้าตัวเลขที่องค์กรนำมาใช้ประเมินเกิดการคลาดเคลื่อนไป อาจทำให้ผู้บริหารวางแผนกระแสเงินสดผิดพลาดในระยะยาวได้

วิธีคำนวณ ROI สำหรับการลงทุนพัฒนาระบบ Digital / CRM / ERP

การคำนวณ ROI ของการพัฒนาระบบซอฟต์แวร์ มีความซับซ้อนกว่าการลงทุนในสินทรัพย์ทั่วไป เนื่องจากผลตอบแทนจะสะท้อนออกมาในรูปแบบของการลดเวลา เพิ่มประสิทธิภาพงานขาย และลดความซ้ำซ้อนในกระบวนการทำงาน หากองค์กรวิเคราะห์ตัวเลขไม่ดีพอ อาจประเมินความคุ้มค่าคลาดเคลื่อนได้ง่ายมาก ๆ ในที่นี้เราจะมาแนะนำวิธีคำนวณ ROI สำหรับการลงทุนพัฒนาระบบสำคัญ ๆ ดังนี้

1. การรวบรวมต้นทุนพัฒนาระบบที่แท้จริง

องค์กรต้องรวบรวมค่าใช้จ่ายทั้งทางตรงและทางอ้อมทั้งหมดที่เกิดขึ้นในระบบ ไม่ใช่แค่ค่าไลเซนส์ซอฟต์แวร์เริ่มต้นเท่านั้น โดยเราจะแบ่งต้นทุนออกเป็น 3 ส่วนหลัก ได้แก่

• ต้นทุนระบบและการติดตั้ง: ได้แก่ ค่าซอฟต์แวร์, ค่าไลเซนส์รายปี, ค่าฮาร์ดแวร์, ค่าตั้งค่าระบบ และค่าเชื่อมต่อระบบ
• ต้นทุนการบุคลากรและการย้ายข้อมูล: ได้แก่ ค่าบริการย้ายข้อมูลเดิมเข้าสู่ระบบใหม่ และค่าเวลาที่ต้องเสียไปกับการอบรมพนักงานให้ใช้งานระบบเป็น
• ต้นทุนการดูแลรักษาระยะยาว: ค่าบริการดูแลระบบรายเดือน/รายปี, ค่าอัปเกรดฟีเจอร์ใหม่ และค่าสนับสนุนเทคนิคเมื่อเกิดปัญหา

2. การประเมินมูลค่าผลประโยชน์ที่ระบบสร้างให้ธุรกิจ

หลายคนเข้าใจผิดว่า ผลตอบแทนจากการพัฒนาระบบจะมาในรูปแบบของยอดขายตรง ๆ เพียงอย่างเดียว แต่ที่จริงแล้วครอบคลุมไปถึงมูลค่าของการประหยัดทรัพยากรภายในองค์กรด้วย โดยตีมูลค่าออกมาเป็นตัวเงินได้จาก 3 มิติ ดังนี้

• รายได้เพิ่มขึ้นจากการจัดการข้อมูลลูกค้า: เมื่อติดตั้งระบบ Customer Data Platform (CDP) หรือ CRM เพื่อรวมข้อมูลลูกค้าไว้ที่เดียว ระบบจะช่วยติดตามลูกค้าไม่ให้ตกหล่น เพิ่มโอกาสปิดการขาย และกระตุ้นการซื้อซ้ำ นำไปสู่รายรับที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
• รายได้เพิ่มขึ้นจากการทำการตลาด: เมื่อระบบช่วยให้องค์กรทำ Omnichannel Marketing ทั้งติดตามลูกค้าได้โดยไม่ตกหล่น เพิ่มโอกาสปิดการขาย และกระตุ้นการซื้อซ้ำจากฐานลูกค้าเดิม ก็จะช่วยให้ธุรกิจมีรายรับเข้ามาในองค์กรต่อเนื่อง
• ต้นทุนการดำเนินงานที่ลดลง: ระบบช่วยลดงานซ้ำซ้อนและลดการใช้กระดาษ โดยองค์กรสามารถคำนวณชั่วโมงทำงานที่ประหยัดได้กลับมาเป็นตัวเลขเงิน โดยนำชั่วโมงที่ลดลงคูณด้วยอัตราค่าจ้างพนักงานต่อชั่วโมง แล้วนำตัวเลขเงินที่ประหยัดได้นี้ไปบวกเพิ่มในฝั่งผลประโยชน์รวมของโครงการ
• เงินจมในสต็อกและค่าปรับที่ลดลง: ระบบ ERP ที่แม่นยำช่วยลดการสั่งซื้อสินค้าซ้ำซ้อนและลดความผิดพลาดในการส่งมอบ ทำให้องค์กรลดมูลค่าสินค้าคงคลังที่ไม่จำเป็นและลดค่าปรับจากการทำงานล่าช้า แล้วนำมานับเป็นผลตอบแทนสุทธิได้ทันที

3. การคำนวณ ROI ของระบบ Digital ออกมาเป็นตัวเลข

เมื่อได้มูลค่าผลประโยชน์รวมและต้นทุนทั้งหมดแล้ว ให้คุณนำตัวเลขมาแทนค่าในสูตรมาตรฐานเพื่อสรุปผลออกมาในเชิงเปอร์เซ็นต์ได้ดังนี้

ROI ของระบบ Digital = [(มูลค่าผลประโยชน์รวมที่ระบบสร้างได้ – ต้นทุนพัฒนาระบบจริงทั้งหมด) ÷ ต้นทุนพัฒนาระบบจริงทั้งหมด] x 100

ข้อสรุปเชิงบริหาร: หากผลลัพธ์ ROI เป็นบวก แสดงว่าระบบใหม่สามารถคืนทุนและสร้างกำไรให้องค์กรได้จริงตามแผน แต่หาก ROI เป็นลบหรือต่ำกว่าเป้าหมายที่ตั้งไว้ ผู้บริหารสามารถนำข้อมูลนี้ย้อนกลับไปวิเคราะห์ได้ว่า เกิดจากพนักงานไม่ยอมใช้งานระบบ (ดูจาก User Adoption ที่ต่ำ) หรือกระบวนการทำงานเดิมยังมีจุดที่ต้องแก้ไข

ROI เท่าไหร่ ถึงจะดี?

แม้ว่าตัวเลข ROI จะไม่มีเกณฑ์ตายตัวที่ใช้ได้กับทุกธุรกิจ เนื่องจากตัวเลขที่ได้ขึ้นอยู่กับประเภทอุตสาหกรรม ต้นทุนทางการเงิน (WACC) และระดับความเสี่ยงของแต่ละโครงการ แต่ในเชิงการบริหารจัดการและมาตรฐาน B2B/Tech Investment เราสามารถใช้เกณฑ์อ้างอิงในการประเมินดังนี้

1. เกณฑ์มาตรฐานทั่วไป

• ROI เป็นบวก (มากกว่า 0%): หมายถึงโครงการนี้กำไร ไม่ขาดทุน แต่หากได้ ROI แค่ 1-5% ก็ยังถือว่าไม่น่าลงทุน เพราะอาจต่ำกว่าอัตราดอกเบี้ยเงินฝากหรืออัตราเงินเฟ้อที่ขึ้นทุกปี
• ROI 10%-15% ต่อปี: ถือเป็นเกณฑ์มาตรฐานขั้นต่ำสำหรับการลงทุนทั่วไปในภาคธุรกิจ ที่ครอบคลุมต้นทุนทางการเงินแล้ว
• ROI 20% ขึ้นไป: ถือว่าเป็นผลตอบแทนที่ดีมาก เพราะช่วยคืนทุนให้องค์กรได้ในระยะเวลาอันสั้นและสร้างการเติบโตขององค์กรได้อย่างมีนัยสำคัญ

2. เกณฑ์สำหรับการลงทุนพัฒนาระบบ Digital / CRM / ERP

สำหรับการลงทุนด้านเทคโนโลยีและซอฟต์แวร์ในองค์กร ตัวเลข ROI จะต้องสูงกว่าการลงทุนในสินทรัพย์ทั่วไป เนื่องจากการลงทุนด้านนี้มีความเสี่ยงด้านการปรับตัวของพนักงานและเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไปไวมาก สำหรับเป้าหมายเฉลี่ยของระบบ Enterprise ควรตั้งเป้า ROI ของระบบ CRM/ERP ไว้ที่ 100-300% ตลอดช่วงอายุการใช้งานระบบ (ระยะเวลาเฉลี่ย 3-5 ปี)

เคล็ดไม่ลับสำหรับผู้บริหารในการประเมินความคุ้มค่า

นอกจากจะพิจารณาจากตัวเลขเปอร์เซ็นต์ ROI แล้ว ผู้บริหารยังต้องใช้ปัจจัยทางการเงินอีก 2 อย่างเพื่อตัดสินใจอนุมัติโครงการด้วย ได้แก่

• อัตราผลตอบแทนขั้นต่ำที่ยอมรับได้ (Hurdle Rate): เป็นตัวเลขอ้างอิงที่องค์กรกำหนดขึ้นเพื่อใช้เป็นเกณฑ์ตัดสินใจ โดยโครงการที่จะได้รับการอนุมัติงบประมาณจะต้องคำนวณ ROI ได้สูงกว่าอัตรานี้เสมอ หากตัวเลขต่ำกว่าเกณฑ์ องค์กรควรปฏิเสธการลงทุนและนำเงินไปใช้กับโครงการอื่นแทน
• อัตราผลตอบแทนที่ปรับด้วยความเสี่ยง (Risk-Adjusted Return): เป็นเครื่องมือประเมินความคุ้มค่าเมื่อเทียบกับความเสี่ยงของโครงการ โครงการที่มีความเสี่ยงสูง เช่น การพัฒนาซอฟต์แวร์เฉพาะทางใหม่ทั้งหมด จำเป็นต้องตั้งเป้าหมาย ROI ไว้สูงเพื่อชดเชยความเสี่ยง ส่วนโครงการที่มีความเสี่ยงต่ำอย่างการต่อไลเซนส์ระบบเดิม สามารถตั้งเป้าหมาย ROI ในระดับที่ต่ำกว่าได้

3 ข้อควรระวัง เพื่อให้ ROI ของธุรกิจเป็นบวกอยู่เสมอ

การบริหารโครงการลงทุนให้ได้ ROI เป็นบวกตามเป้าหมาย ไม่ใช่แค่เพิ่มรายได้จากการดำเนินกลยุทธ์ทางการตลาดเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการควบคุมต้นทุนและการบริหารความเสี่ยงให้รัดกุมที่สุดอีกด้วย องค์กรที่ประสบความสำเร็จในการพัฒนาระบบมักให้ความสำคัญกับจุดที่ต้องระวังทั้ง 3 จุด ดังนี้

1. ต้นทุนแอบแฝง

ผลตอบแทนที่คลาดเคลื่อนส่วนใหญ่เกิดจากการประเมินต้นทุนต่ำกว่าความเป็นจริงในช่วงเริ่มต้น ดังนั้น องค์กรจะต้องหยิบค่าใช้จ่ายแอบแฝงทั้งหมดที่มีมาคำนวณให้หมด เช่น ค่าปรับเปลี่ยนกระบวนการทำงาน ค่าเสียโอกาสของพนักงานช่วงย้ายระบบ ค่าที่ปรึกษาภายนอก ฯลฯ

2. การตั้งระยะเวลาคืนทุนที่ไม่สมเหตุสมผล

การตั้งเป้าหมายคืนทุนที่เร่งรีบเกินไป อาจสร้างแรงกดดันต่อการทำงานและการประเมินความคุ้มค่า องค์กรต้องกำหนดกรอบเวลาคืนทุนให้สอดคล้องกับธรรมชาติของแต่ละระบบ เช่น ระบบบริหารจัดการขนาดใหญ่อาจใช้เวลาคืนทุน 12-24 เดือน ส่วนโครงการระยะสั้นควรคืนทุนภายใน 3-6 เดือน

3. สมาชิกในองค์กรปฏิเสธการใช้งานระบบใหม่

ต่อให้คุณมีซอฟต์แวร์ที่มีประสิทธิภาพสูง แต่ก็ไม่อาจสร้างผลตอบแทนได้ หากบุคลากรไม่ยอมนำมาใช้งาน ดังนั้น ผู้บริหารจึงควรจัดอบรมเชิงลึก กำหนดเกณฑ์วัดผลงานที่เชื่อมโยงกับการใช้ระบบ และรับฟังปัญหาเพื่อปรับปรุงขั้นตอนทำงานอยู่เสมอ เพื่อให้องค์กรได้รับผลตอบแทนทางการเงินตามแผนงาน

แม้ว่าการคำนวณ ROI จะมีตัวเลขที่ใช้แทนค่าไม่กี่อย่าง หรือมีโปรแกรมคำนวณ ROI ที่ช่วยอำนวยความสะดวกก็ตาม แต่สิ่งที่ทำให้ผู้บริหารหลายคนคำนวณพลาดจนส่งผลเสียต่อธุรกิจในระยะยาวมักเกิดจากการคำนวณต้นทุนแฝงแบบ Manual จะดีกว่าไหม หากคุณไม่ต้องมานั่งระแวงกับการคำนวณทุกอย่างไม่หมด ด้วย CRM Solution ระบบที่เข้ามาช่วยรวมศูนย์ข้อมูลลูกค้าและกระบวนการทำงานไว้ในที่เดียว ตัดขั้นตอนการลงข้อมูลที่ซ้ำซ้อนของทีมขาย พร้อมติดตามทุกโอกาสทางธุรกิจอย่างแม่นยำ ช่วยขจัดต้นทุนแอบแฝงจากความผิดพลาดของมนุษย์ และเปลี่ยนเวลาที่เคยสูญเสียไปให้กลายเป็นยอดขายที่ดันตัวเลข ROI ให้เป็นบวกได้อย่างแท้จริง

ปรึกษาเราวันนี้ เพื่อโอกาสเติบโตที่ยั่งยืนของธุรกิจคุณ